Boşandığı eşiyle yaşayanlar dikkat: Yargıtay'dan yetim aylığı kararı

Boşandıktan sonra eski eşiyle birlikte yaşamaya devam eden ve anne veya babası üzerinden ölüm aylığı alan hak sahiplerini yakından ilgilendiren Yargıtay kararı gündeme geldi.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, babasından dolayı yetim aylığı alan ancak boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı gerekçesiyle aylığı kesilen bir kadının davasında, fiili birliktelik konusunda yeterli araştırma yapılmadığına hükmetti.

Yüksek Mahkeme, uyuşmazlığın çözümü için tarafların adres kayıtlarından kolluk araştırmasına, gerektiğinde çevrede yaşayan kişilerin bilgisine başvurulmasına kadar kapsamlı inceleme yapılması gerektiğine dikkat çekti.

2001 yılında boşandı

Davaya konu olayda kadın, 14 Mart 2001 tarihinde eşinden boşandı.

Babasının 7 Kasım 2002 tarihinde hayatını kaybetmesinin ardından kendisine 1 Ekim 2003 tarihinden itibaren babası üzerinden yetim aylığı bağlandı.

SGK tarafından daha sonra yapılan incelemede ise kadının boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı sonucuna varıldı.

19 Mart 2009 tarihli denetim raporuna dayanan işlem kapsamında aylık kesilirken, 26 Ekim 2008 ile 25 Mayıs 2009 tarihleri arasındaki ödemeler de yersiz ödeme olarak değerlendirildi.

Kadının söz konusu işleme karşı açtığı ilk dava reddedildi ve karar kesinleşti.

Yıllar sonra SGK'ya yeniden başvurdu

Kadın, 22 Temmuz 2022 tarihinde SGK'ya yeniden başvurarak babasından dolayı yetim aylığının tekrar bağlanmasını talep etti.

SGK ise 12 Ağustos 2022 tarihinde daha önce hazırlanan denetim raporunu gerekçe göstererek talebi kabul etmedi.

Bunun üzerine uyuşmazlık yeniden yargıya taşındı.

İlk derece mahkemesi davayı kabul ederek SGK işleminin iptaline ve aylığın yeniden bağlanmasına karar verdi.

SGK'nın istinaf başvurusunun reddedilmesinin ardından dosya Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin önüne geldi.

Yargıtay eksik araştırma dedi

Dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, boşanılan eşle fiilen birlikte yaşanıp yaşanmadığı konusunda yapılan incelemeyi yeterli bulmadı.

Yargıtay, uyuşmazlık konusu dönemde tarafların yerleşim yeri ve adres kayıtlarının ayrıntılı biçimde incelenmesi gerektiğine işaret etti.

Fiili birlikteliğin belirlenebilmesi amacıyla kolluk araştırması yapılması, gerektiğinde muhtar, komşu, kapıcı ve apartman yöneticisi gibi kişilerin bilgisine başvurulması gerektiği belirtildi.

Yüksek Mahkeme, eksik araştırmayla hüküm kurulamayacağı gerekçesiyle kararı bozdu.

Boşanmanın amacı değil fiili birliktelik önemli

Kararın en dikkat çekici noktalarından biri, boşanmanın hangi amaçla gerçekleştirildiğine ilişkin değerlendirme oldu.

Sosyal güvenlik mevzuatında esas alınan konu, kişinin yalnızca resmî olarak boşanmış olması değil, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşamaya devam edip etmediği.

Bu nedenle bir kişinin sırf ölüm veya yetim aylığı almak amacıyla boşanıp boşanmadığından ziyade, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşama olgusunun bulunup bulunmadığının tespit edilmesi önem taşıyor.

Aylık kesiliyor, ödemeler geri alınabiliyor

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 56. maddesinde konu açık biçimde düzenleniyor.

Kanuna göre eşinden boşandığı halde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen hak sahibi eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesiliyor.

Bu kişilere daha önce yapılmış ödemeler hakkında da aynı kanunun 96. maddesindeki fazla veya yersiz ödemelerin geri alınmasına ilişkin hükümler uygulanıyor.

Dolayısıyla şartların oluşması halinde yalnızca bundan sonraki aylığın kesilmesi değil, daha önce yapılan ödemelerin geri alınması da gündeme gelebiliyor.

Anayasa Mahkemesi de 2026'da karar verdi

Söz konusu düzenleme 2026 yılında Anayasa Mahkemesinin de gündemine geldi.

Anayasa Mahkemesi, 26 Mart 2026 tarihinde aldığı kararla 5510 sayılı Kanun'un 56. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına hükmederek iptal talebini reddetti.

Yüksek Mahkeme, boşandığı eşiyle fiilen yaşamaya devam eden kişilere bağlanan gelir ve aylıkların kesilmesini ve yapılan ödemelerin geri alınmasını öngören düzenlemenin sosyal güvenlik sistemindeki kamu kaynaklarının korunmasına yönelik meşru bir amaca dayandığını değerlendirdi.

Her boşanan kişinin aylığı kesilmiyor

Kararın yanlış anlaşılmaması gereken önemli bir yönü bulunuyor.

Bir kişinin boşanmış olması veya eski eşiyle görüşmeye devam etmesi tek başına aylığın kesilmesi anlamına gelmiyor.

Kanunun aradığı durum, boşanılan eşle fiilen birlikte yaşandığının belirlenmesi.

Yargıtay'ın incelediği somut olayda da Yüksek Mahkeme kadının eski eşiyle yaşadığını kendisi kesin olarak tespit etmedi. Tam tersine mevcut araştırmayı yetersiz bularak fiili birlikteliğin daha kapsamlı şekilde araştırılması gerektiğine karar verdi.