Suyun üzerindeki 96 milyon siyah topun sırrı: Asıl amaç başka

ABD'nin Los Angeles kentindeki dev su rezervuarının yüzeyini kaplayan milyonlarca siyah plastik top, sıra dışı görüntüsüyle yıllardır dikkat çekiyor.

İlk bakışta basit bir uygulama gibi görünen sistemin arkasında ise içme suyunun kalitesini korumaktan buharlaşmayı azaltmaya kadar uzanan önemli nedenler bulunuyor.

Los Angeles Su ve Enerji İdaresinin (LADWP) güncel bilgilerine göre, Los Angeles Reservoir'ın yüzeyi 2015 yılında yerleştirilen 96 milyondan fazla “shade ball”, yani gölge topuyla kaplı. Uygulama aradan geçen yıllara rağmen rezervuarda kullanılmaya devam ediyor.

96 milyon siyah top neden suyun üzerinde?

Siyah topların temel amacı sanıldığı gibi yalnızca suyun buharlaşmasını engellemek değil.

LADWP'ye göre uygulamanın birincil amacı su kalitesini korumak. Toplar güneş ışığının rezervuardaki suya doğrudan ulaşmasını büyük ölçüde engelleyerek istenmeyen kimyasal reaksiyonların ve alg oluşumunun azaltılmasına yardımcı oluyor.

Bu sayede suyun dezenfeksiyonunda ihtiyaç duyulan klor miktarı ve arıtma maliyetleri de azaltılabiliyor.

Buharlaşmayı da önemli ölçüde azaltıyor

Sistemin dikkat çeken bir diğer faydası ise su kaybının önüne geçmesi.

Toplar su yüzeyinin güneşe doğrudan maruz kalan bölümünü azaltırken rüzgarın yüzey üzerindeki etkisini de sınırlıyor.

LADWP, Los Angeles Reservoir'daki uygulamanın yılda yaklaşık 300 milyon galon suyun buharlaşmasını önleyebildiğini belirtiyor. Bu miktar yaklaşık 1,14 milyar litreye karşılık geliyor.

Neden siyah renkteler?

Topların siyah olması da sistemin tasarımının bir parçası.

Yaklaşık 4 inç büyüklüğündeki plastik küreler suyun üzerinde yüzerken güneş ışığının su yüzeyine ulaşmasını engelliyor. Topların içerisinde ayrıca rüzgarın onları kolayca sürüklemesini önlemek amacıyla ağırlık sağlayan bir miktar su bulunuyor.

Kullanılan plastik malzemenin içme suyuyla temas için uygun standartları karşıladığı da LADWP tarafından belirtiliyor.

Aslında fikir 2015'ten de eski

96 milyon topun Los Angeles Reservoir'a yerleştirilmesi 2015 yılında tamamlandı, ancak yöntemin Los Angeles'ın su sistemindeki geçmişi daha eskiye uzanıyor.

LADWP'nin verdiği bilgilere göre gölge topları açık hava rezervuarlarında 2008'den itibaren kullanılmaya başlandı.

Fikir, emekli LADWP çalışanı Dr. Brian White'ın havaalanlarında kuşları pistlerden uzak tutmak amacıyla kullanılan benzer plastik toplardan esinlenmesiyle geliştirildi.

Maliyeti milyonlarca doları buldu

Los Angeles Reservoir'daki 96 milyon topun her birinin yaklaşık 36 sente mal olduğu, toplam proje maliyetinin ise yaklaşık 34,5 milyon dolar seviyesinde gerçekleştiği belirtiliyor.

LADWP'ye göre alternatif projeler arasında rezervuarın bölünmesi ve dev yüzer örtülerin kurulması gibi çok daha yüksek maliyetli seçenekler bulunuyordu. Kurum, gölge toplarının bu alternatiflere kıyasla önemli ölçüde daha ekonomik bir çözüm olduğunu bildiriyor.

11 yıl sonra hâlâ kullanılıyor

Uygulamanın en dikkat çekici taraflarından biri de aradan geçen zamana rağmen devam etmesi.

LADWP'nin güncel 2025 dokümanında Los Angeles Reservoir'ın 175 dönümlük yüzeyinin 96 milyondan fazla gölge topuyla kaplı olduğu belirtiliyor. Rezervuarın 3,3 milyar galondan fazla su tutma kapasitesi bulunuyor.

Kurum ayrıca Los Angeles Reservoir'daki gölge topu çözümünün kalıcı olduğunu; topların kullanım ömürleri sona erdiğinde çıkarılıp geri dönüştürülerek yenileriyle değiştirilebildiğini ifade ediyor.

“Kuraklığı durdurdular” demek doğru değil

Sistemin su tasarrufuna katkısı önemli olsa da uygulamayı “96 milyon top kuraklığı durdurdu” şeklinde tanımlamak doğru değil.

Gölge topları kuraklığı sona erdiren bir teknoloji değil. Sistem, rezervuardaki su kalitesini korumak ve buharlaşma kaynaklı kayıpları azaltmak amacıyla kullanılan bir mühendislik çözümü.

Los Angeles Reservoir ayrıca 2022'de devreye alınan ultraviyole dezenfeksiyon tesisiyle birlikte kentin içme suyu güvenliği sisteminin bir parçası olarak işletiliyor.

Suyun üzerinde yan yana duran milyonlarca siyah topun ortaya çıkardığı sıra dışı görüntü ise Los Angeles'ın su yönetiminde uyguladığı yöntemi yıllar sonra bile dünyanın dikkat çeken mühendislik örneklerinden biri haline getiriyor.