Düzce'nin Tarihi Çeşmeleri: Günümüze Ulaşan 6 Tarihi Çeşme Rehberi

Düzce'de günümüze ulaşan 6 tarihî çeşme; kitabeleri, mimarileri, hikâyeleri ve bugünkü durumlarıyla kapsamlı rehberde bir araya getirildi.

Düzce'nin tarihî mirası yalnızca antik kentler, camiler, konaklar ve köprülerden oluşmuyor. Kentin mahallelerinde ve köylerinde günümüze ulaşan eski çeşmeler de geçmişteki su kültürünün, hayır geleneğinin ve sosyal yaşamın önemli izlerini taşıyor. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi'nde 2025 yılında yayımlanan ve saha araştırmalarına dayanan akademik çalışmada, Düzce Merkez, Akçakoca ve Gümüşova sınırlarında Türk döneminden günümüze ulaşabilen 6 çeşme tespit edildi. Bu çeşmelerin bazıları hâlen su verirken bazıları özgün işlevini kaybetmiş, bazıları ise zaman içinde taşınmış veya çevresindeki yeni yapılarla bütünleşmiştir. Düzce Tarihî Çeşmeler Rehberi kapsamında Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi, Dağdibi Köyü Çeşmesi, Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi, Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi, Selamlar Köyü İbrahim Ağa Çeşmesi ve Akçakoca Osmaniye Mahallesi Çeşmesi; tarihleri, kitabeleri, mimari özellikleri ve günümüzdeki durumlarıyla ele alındı. Önemli bilgi: Düzce İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün 2014 tarihli taşınmaz kültür varlıkları envanterine dayanan sayfasında iki seçkin tarihî çeşme öne çıkarılıyor. 2025 yılında yayımlanan daha kapsamlı akademik saha araştırmasında ise Düzce genelinde günümüze ulaşan altı Türk dönemi çeşmesi tespit ediliyor. Bu rehber, söz konusu güncel akademik araştırmadaki altı yapı esas alınarak hazırlandı. Düzce'de kaç tarihî çeşme var? Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi'nde yayımlanan “Düzce'de Türk Dönemi Çeşmeleri” başlıklı araştırmaya göre Düzce Merkez, Akçakoca ve Gümüşova'da günümüze ulaşabilen toplam 6 tarihî çeşme bulunuyor. Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi Dağdibi Köyü Çeşmesi Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi Selamlar Köyü İbrahim Ağa Çeşmesi Akçakoca Osmaniye Mahallesi Çeşmesi Bu sayı, günümüze fiziksel olarak ulaşabilen ve saha araştırmasında incelenebilen Türk dönemi çeşmelerini ifade ediyor. Tarihî kayıtlarda adı geçen ancak günümüzde mevcut olmayan başka çeşmeler de bulunuyor. Düzce tarihî çeşmeleri tam listesi Çeşme:Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi  Konum:Terzialiler Mahallesi  Tarih:1803  Güncel durum:Parçaları günümüze ulaştı, faal değil Çeşme:Dağdibi Köyü Çeşmesi Konum:Dağdibi Köyü Tarih:1908-1909 Güncel durum:Su akışı devam ediyor Çeşme:Abdullah Tekin Çeşmesi Konum:Orhangazi Mahallesi Tarih:1927 Güncel durum:Faal durumda Çeşme:Mehmet Can Çeşmesi Konum:Aynalı Köyü Tarih:Kesin değil, en az 100 yıllık Güncel durum:Su akışı bulunmuyor Çeşme:İbrahim Ağa Çeşmesi Konum:Gümüşova Selamlar Köyü Tarih:1908 Güncel durum:Faal değil Çeşme:Osmaniye Mahallesi Çeşmesi Konum:Akçakoca Osmaniye Mahallesi Tarih:1909-1910 Güncel durum:Faal ve tescilli Tablo notu: Çeşmelerin su verme ve fiziksel durumları zaman içerisinde değişebilir. Tablodaki bilgiler 2025 yılında yayımlanan akademik araştırmadaki saha tespitlerine dayanmaktadır. Tarihî çeşmeler neden önemli? Çeşmeler, geçmişte şehirlerin ve köylerin temel su ihtiyacını karşılayan küçük ölçekli kamu yapılarıydı. Evlerde şebeke suyunun bulunmadığı dönemlerde halk içme, temizlik ve günlük kullanım suyunu mahalle ve köy çeşmelerinden sağlıyordu. Bu yapılar yalnızca su alınan noktalar değildi. Çeşme önleri aynı zamanda insanların karşılaştığı, sohbet ettiği, dinlendiği ve yolcuların mola verdiği sosyal alanlar olarak kullanılıyordu. Birçok çeşme “hayrat” amacıyla yaptırılıyordu. Hayır sahipleri, herkesin ücretsiz biçimde suya ulaşabilmesi için kendi imkânlarıyla çeşme inşa ettiriyor ve adlarını kitabelere yazdırıyordu. Düzce'nin tarihî su kültürü Düzce, Büyük Melen, Küçük Melen, Uğur Suyu, Asar Suyu ve Aksu gibi akarsuların yanı sıra çok sayıda kaynak ve pınara sahip bir coğrafyada bulunuyor. Bölgenin su kaynakları bakımından zengin olması, tarih boyunca farklı su taşıma ve depolama sistemlerinin gelişmesini sağladı. Konuralp çevresindeki Roma dönemine ait su kemerleri, künkler ve sarnıçlar bölgenin antik dönem su mühendisliğine ışık tutuyor. Osmanlı döneminde ise su kaynakları kanallar, kuyular, borular ve çeşmeler aracılığıyla halkın kullanımına sunuldu. Akademik çalışmada aktarılan tarihî kayıtlara göre 1875 yılında Düzce kazasında 25 çeşme tamir edilmiş, bir yeni çeşme inşa edilmişti. 1891, 1893 ve 1895 yıllarına ait salnamelerde ise Düzce kazasında 11 çeşme ve sebil yapısının bulunduğu bilgisi yer alıyor. Bu kayıtlar, günümüze ulaşan çeşme sayısının geçmiş dönemlere kıyasla ne kadar azaldığını ortaya koyuyor. 1. Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi, Düzce Merkez ilçesine bağlı Terzialiler Mahallesi'nde, Çarşı İçi Caddesi çevresinde bulunuyor. Çeşmenin günümüze ulaşan kitabeli bölümünde yer alan bilgilere göre yapı, Üskübü Kazası Ayanı Topçuzâde Mehmet Ağa tarafından Hicri 1218, Miladi 1803 yılında yaptırıldı. Bu tarih, yapıyı günümüze ulaşabilen altı örnek arasında bilinen en eski çeşme konumuna getiriyor. Konuralp Meydanı'ndan Düzce merkezine taşındı Çeşmenin ilk olarak Konuralp Meydanı'nda dört cepheli bağımsız bir meydan çeşmesi şeklinde inşa edildiği belirtiliyor. Yol çalışmaları sırasında bulunduğu yerden kaldırılan yapı, Konuralp Çay Bahçesi'nin meydana bakan bölümüne taşındı. Çay bahçesinin 2000'li yıllarda yıkılması üzerine çeşmenin parçaları yeniden taşınarak günümüzde bulunduğu alana getirildi. Mimari özellikleri Eski fotoğraflardan çeşmenin bağımsız ve dört cepheli bir meydan çeşmesi olduğu anlaşılıyor. Günümüze ulaşan cephelerde kaş kemer biçiminde yüzeysel nişler ve suyun aktığı lüle boşlukları bulunuyor. Yapının inşasında büyük ve düzgün taş blokların kullanıldığı görülüyor. Çeşme süsleme bakımından genel olarak sade olmakla birlikte kaş kemerli nişler cepheye hareketlilik kazandırıyor. Günümüzdeki durumu Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi bütünlüğünü koruyarak günümüze ulaşamadı. Yapının yalnızca bazı cephe parçaları ve kitabesi mevcut durumda. Çeşme işlevini yerine getirmiyor ve atıl durumda bulunuyor. 2. Dağdibi Köyü Çeşmesi Dağdibi Köyü Çeşmesi, Düzce Merkez ilçesine bağlı Dağdibi Köyü'nde yer alıyor. Çeşmenin ön cephesindeki dairesel tarih kartuşunda Hicri 1326 tarihi bulunuyor. Bu tarih Miladi takvimde yaklaşık 1908-1909 yıllarına karşılık geliyor. Çeşmede yaptıranın kimliğini açıklayan ayrı bir kitabe bulunmuyor. Bağımsız köy çeşmesi Yapı, kuzey-güney doğrultusunda bağımsız bir çeşme olarak inşa edildi. Dikdörtgen prizmayı andıran çeşmenin tek cepheli bir düzeni bulunuyor. Ön cephede başlangıçta iki su çıkışı yer alırken daha sonraki dönemlerde boru eklenerek üçüncü bir su çıkışı oluşturuldu. Üzüm salkımı motifleri dikkat çekiyor Dağdibi Köyü Çeşmesi'nin en dikkat çekici özelliklerinden biri ön cephesindeki taş süslemeler. Dilimli kemerler içerisine yerleştirilen vazolardan çıkan üzüm salkımları kabartma tekniğiyle işlendi. Üzüm salkımı motifi, özellikle geç dönem Osmanlı çeşme mimarisinde kullanılan bitkisel süsleme unsurları arasında bulunuyor. Zaman içerisinde değiştirildi Çeşmede yaklaşık 20 yıl önce gerçekleştirilen müdahaleler sırasında taş korniş, su teknesi ve yan cephelerin bazı bölümleri mermerle kaplandı. Düz dam biçimindeki üst örtünün üzerine de sac gölgelik yapıldı. Yapının arka bölümüne sonradan bir musluk ve su teknesi eklendi. Çeşmenin akademik araştırmanın gerçekleştirildiği dönemde su vermeye devam ettiği belirtildi. 3. Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi, Düzce Merkez ilçesindeki Orhangazi Mahallesi'nde yer alıyor. Çeşmenin mermer kitabesine göre yapı, Receb oğlu Abdullah tarafından Bolulu Durmuş Usta'ya 1927 yılında yaptırıldı. Kitabede çeşmeden su içenlerin yapıyı yaptıranlara dua etmesi isteniyor. Bu ifade, geleneksel çeşme ve hayrat kültürünün temel anlayışını yansıtıyor. Bahçe duvarıyla bütünleşti Çeşme ilk yapıldığında bağımsız bir yapı olarak tasarlanmıştı. Zaman içerisinde çevredeki yapılaşmanın değişmesiyle birlikte bugün bir evin bahçe duvarına bitişik durumda bulunuyor. Bu değişim, bağımsız köy ve mahalle çeşmelerinin şehirleşme sürecinde nasıl yeni yapılarla çevrelendiğini gösteren örneklerden biri olarak değerlendiriliyor. Kitabesi günümüze ulaştı Çeşmenin cephesinde talik hatla yazılmış mermer bir kitabe yer alıyor. Kitabelik çevresindeki dalgalı taşlar, kıvrımlı bezemeler, köşe sütunceleri ve kademeli bordürler yapının sade görünümüne hareketlilik katıyor. Yapının su teknesinin yol seviyesine oldukça yaklaştığı görülüyor. Bunun, zaman içinde çevredeki yol kotunun yükselmesinden kaynaklandığı değerlendiriliyor. Günümüzde kullanılıyor Çeşmenin özgün su çıkışında bulunan lüle, şebeke suyu bağlantısı nedeniyle muslukla değiştirildi. Akademik araştırmaya göre yapı günümüzde faal durumda bulunuyor. 4. Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi, Düzce Merkez ilçesine bağlı Aynalı Köyü'nde yer alıyor. Yapının üzerinde tarih veya yaptıran kişi hakkında bilgi veren bir kitabe bulunmuyor. Yöre sakinlerinden alınan bilgilere göre çeşmenin Mehmet Can isimli bir hayırsever tarafından yaptırıldığı ifade ediliyor. 2022 yılında gerçekleştirilen saha incelemesinde yapının en az 100 yıllık olduğu tahmin edildi. Yolcuların dinlenme noktasıydı Aynalı Köyü'nün Konuralp'e yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta ve eski yol güzergâhı üzerinde bulunması, çeşmeye geçmişte önemli bir işlev kazandırdı. Yolcular ve köy sakinleri çeşme çevresinde dinleniyor, sohbet ediyor ve ibadet ediyordu. Yapının arkasındaki taş basamaklar aynı zamanda su deposunun temizliği için kullanılıyordu. Taş işçiliği Çeşme, dikdörtgen prizma biçiminde ve tek cepheli olarak inşa edildi. Su çıkışının çevresinde kazıma tekniğiyle oluşturulmuş üç dilimli bir kemer bulunuyor. Üst bölümdeki taş kornişin orta parçasına basit çiçek motifleri işlendi. Yapının Konuralp Antik Kenti'ne yakın olması nedeniyle kullanılan bazı taşların daha eski yapılardan alınmış devşirme malzeme olabileceği değerlendiriliyor. Su akışı kesildi Akademik araştırmada çeşmenin su borularında yaşanan problemler nedeniyle su alamadığı ve özgün işlevini yerine getiremediği belirtildi. 5. Selamlar Köyü İbrahim Ağa Çeşmesi Selamlar Köyü İbrahim Ağa Çeşmesi, Gümüşova ilçesine bağlı Selamlar Köyü'nde, merkez camisinin kuzey avlu duvarına bitişik şekilde bulunuyor. Çeşmedeki kitabelere göre yapı, Hacı Bekir Ağa ve İbrahim Ağa tarafından 15 Temmuz 1908 tarihinde yaptırıldı. Kitabelerde çeşmenin ustası olarak “Düzceli Ömer Usta” ifadesi de yer alıyor. Başlangıçta bağımsızdı Çeşme eğimli bir arazi üzerinde bağımsız yapı olarak inşa edildi. Daha sonraki yıllarda güney tarafına cami yapıldı. Zamanla cami avlusu çeşmenin üst bölümünde, dükkânlar ise batı yönünde konumlandı. Böylece yapı, ilk inşa edildiği dönemdeki bağımsız görünümünü kaybederek çevresindeki yapılarla bütünleşti. Üç lüleli cephe düzeni Çeşmenin ön cephesinde yuvarlak kemerli büyük bir niş ve alt bölümünde yan yana sıralanan üç lüle boşluğu bulunuyor. Cephe boyunca uzanan uzun su teknesi yapının özgün parçaları arasında yer alıyor. Kitabeler dairesel madalyonlar içerisine yerleştirildi. Madalyon çevresindeki çelenkler ve alt bölümlerdeki çiçek motifleri çeşmenin başlıca süsleme unsurlarını oluşturuyor. Atatürk'ün Selamlar Köyü ziyareti Selamlar Köyü, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 18 Temmuz 1934 tarihinde bölgeden geçerken mola vermesi ve köylüler tarafından kendisine ayran ikram edilmesiyle de tanınıyor. Köyde her yıl gerçekleştirilen anma programlarında çeşmeden sembolik olarak ayran akıtılıyor. Atatürk'ün Selamlar Köyü ziyaretinin 92. yıl dönümünde düzenlenen programın ayrıntıları Atatürk'ün Düzce'de ayran içtiği köyde 92 yıllık gelenek başlıklı haberimizde yer alıyor. Bu bağlantı, çeşmenin mimari tarihi ile köyün toplumsal hafızasındaki yerini birlikte değerlendirmek açısından önem taşıyor. Günümüzdeki durumu Çeşmenin daha sonraki yıllarda iki farklı renge boyandığı, kitabe yazılarının ise siyah renkle belirginleştirildiği görülüyor. Araştırmaya göre çeşme faal değil ve su haznesi caminin ihtiyaçları doğrultusunda depo olarak kullanılıyor. 6. Akçakoca Osmaniye Mahallesi Çeşmesi Akçakoca Osmaniye Mahallesi Çeşmesi, Osmaniye Mahallesi Başar Sokak'ta, Hacılı Camii'nin karşısında bulunuyor. Mermer kitabesine göre çeşme, Islahlı Hacı Ahmedzâde merhum Hacı Ahmed Efendi adına Hicri 1327, Miladi 1909-1910 yıllarında yaptırıldı. Tescilli kültür varlığı Yapı, Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 12 Haziran 1995 tarihli kararıyla tescil edildi. Bu özelliğiyle Düzce'nin resmî kültür envanterinde ayrıntılı biçimde tanıtılan çeşmelerden biri oldu. Lale motifleriyle öne çıkıyor Tek cepheli çeşmenin ön yüzü iki köşe sütunuyla sınırlandırıldı. Sütun başlıklarında mermer üzerine iki sıra halinde işlenmiş lale motifleri bulunuyor. Kitabe, üç satır halinde mermer yüzeye celi sülüs hatla yazıldı. Yazılar ve kitabe çerçevesi daha sonra siyah renkle belirginleştirildi. Çeşmenin ön cephesindeki sütunlar, lale motifleri, korniş ve mermer kitabelik yapının en dikkat çekici mimari ayrıntıları arasında yer alıyor. Onarımlarla değişen bölümleri Çeşmenin ilk döneminde taş malzemeyle inşa edildiği, sonraki onarımlar sırasında cephenin bazı bölümlerinin mermerle kaplandığı ve yan kısımlarda tuğla kullanıldığı değerlendiriliyor. Su teknesi de sonraki dönemlerde yenilendi. Akademik araştırmada yapının su vermeye devam ettiği belirtiliyor. Günümüzde su veren tarihî çeşmeler hangileri? 2025 yılında yayımlanan araştırmadaki saha tespitlerine göre aşağıdaki üç çeşme su vermeye devam ediyordu: Dağdibi Köyü Çeşmesi Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi Akçakoca Osmaniye Mahallesi Çeşmesi Topçuzâde Mehmet Ağa, Aynalı Köyü Mehmet Can ve Selamlar Köyü İbrahim Ağa çeşmelerinin ise su akışının bulunmadığı belirtildi. Ancak su tesisatı, bakım çalışmaları veya restorasyon uygulamaları nedeniyle bu durum zaman içerisinde değişebilir. Düzce'nin kaybolan tarihî çeşmeleri Düzce'de günümüze ulaşabilen altı çeşmenin dışında, yazılı kaynaklarda adı geçen ancak bugün mevcut olmayan birçok çeşme bulunuyor. Şadırvan Camii Çeşmesi Üskübü'de 1701 tarihli kayıtlarda Şadırvan Camii ve Çeşmesi Vakfı'ndan söz ediliyor. Bu yapı, bölgede belgelenen ilk Türk dönemi çeşmelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Dilâver Ağa Çeşmesi Üskübü'de bulunduğu belirtilen Dilâver Ağa Çeşmesi'nin döneminde kentin en büyük çeşmelerinden biri olduğu düşünülüyor. Ancak yapı günümüze ulaşmadı. Hacı Salahaddin Ağa Çeşmesi Hacı Salahaddin Ağa Çeşmesi'nden günümüze yalnızca kitabesinin ulaştığı belirtiliyor. Kitabede çeşmeden su içenlerin hayır sahibini iyilikle anması isteniyor. Saat Kulesi önündeki mermer çeşme 1894-1895 yıllarında Davudiye Camii'ni yaptıran Hacı Davut Ağa'nın vasiyeti üzerine, oğlu Mustafa tarafından Hükümet Konağı meydanındaki Saat Kulesi önünde mermer bir çeşme yaptırıldığı kayıtlarda yer alıyor. Bu çeşme günümüzde mevcut değil. Akçakoca'nın kaybolan çeşmeleri Akçakoca'da Kapıkulu Camii yanında bulunan bir çeşme, Hükümet Konağı önündeki Karafar suyuyla beslenen çeşme ve çarşıdaki Dimiari Çeşmesi tarihî kaynaklarda adı geçen su yapıları arasında bulunuyor. Yüzbaşı Saffet Bey'in 1921 yılında cami avlusunda yaptırdığı çeşme ile Belediye Reisi Cemal Akçakoca döneminde Konakbayırı ve Kızlarağası çevresinde yaptırılan iki çeşmenin de günümüze ulaşmadığı belirtiliyor. Betek Çeşmesi Gümüşova merkezinde geçmişte “Kilise” olarak adlandırılan bölgede Betek Çeşmesi isimli bir tarihî çeşmenin bulunduğu biliniyor. Yapının inşa tarihi kesin olarak belirlenemedi ve çeşme günümüze ulaşmadı. Çeşme sayısı neden azaldı? Düzce'de geçmişte çok daha fazla çeşme bulunduğu hâlde günümüze yalnızca sınırlı sayıda örnek ulaşabildi. Bu azalmanın arkasında birden fazla neden bulunuyor. Depremler ve diğer doğal afetler Heyelanlar ve zemin hareketleri Yol genişletme ve şehirleşme çalışmaları Şebeke suyunun evlere ulaşması Çeşmelere duyulan günlük ihtiyacın azalması Bakımsızlık ve yanlış onarımlar Yapıların bulunduğu alanların yeniden düzenlenmesi Taş ve mimari parçaların kaybolması Özellikle evlere şebeke suyu bağlanmasıyla birlikte mahalle ve köy çeşmeleri temel su kaynağı olma özelliğini kaybetti. Kullanımı azalan çeşmelerin bir bölümü zamanla bakımsız kaldı veya çevredeki yeni yapılaşmanın içinde görünmez hâle geldi. Çeşmelerin ortak mimari özellikleri Düzce'de tespit edilen çeşmelerin çoğu köy ve mahalle çeşmesi niteliğinde, küçük ölçekli ve sade yapılardır. Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi dışındaki örneklerin tamamı tek cepheli olarak tasarlandı. Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi ise başlangıçta dört cepheli bir meydan çeşmesi şeklinde inşa edildi. Çeşmelerin önemli bölümü kare veya dikdörtgen planlı su depolarına sahip. Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi kırma çatılı olurken diğer örneklerin üst örtüsü düz dam şeklinde düzenlendi. Taş ve mermer kullanımı Yapıların ana malzemesini çoğunlukla düzgün kesilmiş veya blok taşlar oluşturuyor. Kitabelerde, cephe kaplamalarında ve bazı süsleme bölümlerinde mermer kullanıldığı görülüyor. Sonradan gerçekleştirilen onarımlar sırasında çeşmelerin bazı bölümleri mermerle kaplandı, çatılarına sac gölgelikler eklendi veya tuğla ve sıva gibi farklı malzemeler kullanıldı. Süsleme unsurları Düzce'nin tarihî çeşmelerinde gösterişli bir süsleme anlayışından çok sade taş işçiliği öne çıkıyor. Buna rağmen bazı yapılarda dikkat çekici bezemeler bulunuyor: Dağdibi Köyü Çeşmesi'ndeki üzüm salkımları Osmaniye Mahallesi Çeşmesi'ndeki lale motifleri Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi'ndeki çiçek bezemeleri Selamlar Köyü İbrahim Ağa Çeşmesi'ndeki çelenk ve madalyonlar Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi'ndeki kaş kemerli nişler Abdullah Tekin Çeşmesi'ndeki kıvrımlı kitabelik düzeni Çeşme kitabeleri ne anlatıyor? Kitabeler, çeşmelerin kimlik belgesi niteliğinde. Yapının kim tarafından, hangi tarihte ve hangi amaçla yaptırıldığını açıklayabiliyor. Düzce'deki tarihî çeşmelerin kitabelerinde hayır sahiplerinin isimleri, ustalar, yapım tarihleri ve çeşmeden su içenlerin hayır sahibine dua etmesini isteyen ifadeler yer alıyor. Altı çeşme arasında yalnızca Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi'nde kitabe bulunmuyor. Dağdibi Köyü Çeşmesi'nde ise yaptıranın adı değil yalnızca yapım tarihi yer alıyor. Tarihî çeşmeden akan su içilir mi? Bir çeşmenin tarihî olması, suyunun otomatik olarak içilebilir olduğu anlamına gelmez. Su doğal kaynaktan, şebekeden veya başka bir depolama sisteminden gelebilir. Çeşmede güncel içilebilir su analizi, belediye kontrolü veya “içilebilir su” bilgisi bulunmuyorsa tedbirli davranılmalıdır. Görünüşü berrak olan suda dahi insan sağlığını etkileyebilecek mikroorganizmalar veya kimyasal unsurlar bulunabilir. Özellikle uzun süre kullanılmamış çeşmelerden, açık depolardan veya kaynağı bilinmeyen sistemlerden akan sular analiz edilmeden tüketilmemelidir. Tarihî çeşmeler nasıl korunmalı? Tarihî çeşmelerin korunması yalnızca taş yüzeylerin onarılmasıyla sınırlı değil. Yapının kitabesi, su deposu, lüleleri, teknesi, özgün taşları ve çevresi bir bütün olarak ele alınmalıdır. Özgün taş ve mermer parçalar korunmalıdır. Kitabeler uzmanlar tarafından belgelenmelidir. Çeşmeler bilinçsizce boyanmamalıdır. Taş yüzeylere çimento veya uygun olmayan kaplama uygulanmamalıdır. Yol kotu yükseltilirken su tekneleri toprak altında bırakılmamalıdır. Çeşmelerin çevresine bilgilendirme levhası yerleştirilmelidir. Su sistemleri düzenli olarak kontrol edilmelidir. Restorasyonlar kültür varlıkları konusunda uzman kişilerce yapılmalıdır. Yanlış malzeme ve müdahaleler, iyi niyetle yapılsa bile tarihî çeşmenin özgün mimari özelliklerine zarar verebilir. Düzce tarihî çeşmeleri için rota oluşturulabilir mi? Çeşmelerin Düzce Merkez, Akçakoca ve Gümüşova'da farklı noktalara dağılması nedeniyle tek bir kısa yürüyüş rotası oluşturmak mümkün değil. Ancak özel araçla veya ilçelere göre ayrı günlerde planlanan kültür gezileri hazırlanabilir. Düzce Merkez rotası Terzialiler Mahallesi Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin Çeşmesi Dağdibi Köyü Çeşmesi Aynalı Köyü Mehmet Can Çeşmesi Gümüşova rotası Selamlar Köyü İbrahim Ağa Çeşmesi Selamlar Köyü meydanı ve Atatürk'ün ziyaretinin anıldığı alan Akçakoca rotası Osmaniye Mahallesi Çeşmesi Hacılı Camii çevresi Akçakoca'nın tarihî mahalleleri ve sivil mimari örnekleri Çeşmelerin bazıları yerleşim alanları, özel mülk sınırları veya cami çevresinde bulunabilir. Ziyaret sırasında çevrede yaşayanların mahremiyetine dikkat edilmeli ve özel alanlara izinsiz girilmemelidir. Düzce tarihî çeşmeleri hakkında sık sorulan sorular Düzce'de kaç tarihî çeşme bulunuyor? 2025 yılında yayımlanan akademik saha araştırmasında günümüze ulaşabilen altı Türk dönemi çeşmesi tespit edildi. Düzce'nin en eski çeşmesi hangisi? Yapım tarihi kesin olarak bilinen örnekler arasında 1803 tarihli Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi en eski yapıdır. Düzce Merkez'de kaç tarihî çeşme var? Araştırmada Düzce Merkez sınırlarında dört çeşme tespit edildi: Topçuzâde Mehmet Ağa, Dağdibi Köyü, Orhangazi Mahallesi Abdullah Tekin ve Aynalı Köyü Mehmet Can çeşmeleri. Akçakoca'da hangi tarihî çeşme bulunuyor? Akçakoca Osmaniye Mahallesi Başar Sokak'ta bulunan Osmaniye Mahallesi Çeşmesi günümüze ulaştı. Gümüşova'daki tarihî çeşme hangisi? Gümüşova Selamlar Köyü'nde bulunan İbrahim Ağa Çeşmesi ilçedeki günümüze ulaşan örnektir. Selamlar Köyü Çeşmesi ne zaman yapıldı? Kitabelerine göre çeşme Hacı Bekir Ağa ve İbrahim Ağa tarafından 15 Temmuz 1908 tarihinde yaptırıldı. Atatürk Selamlar Köyü'ne ne zaman geldi? Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 18 Temmuz 1934 tarihinde Selamlar Köyü'nde mola verdi. Köylüler tarafından kendisine ayran ikram edildi. Osmaniye Mahallesi Çeşmesi tescilli mi? Evet. Yapı, Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 12 Haziran 1995 tarihli kararıyla tescil edildi. Dağdibi Köyü Çeşmesi kaç yılında yapıldı? Çeşmenin üzerindeki tarih kartuşunda Hicri 1326 yazıyor. Bu tarih Miladi 1908-1909 yıllarına karşılık geliyor. Abdullah Tekin Çeşmesi'ni kim yaptı? Kitabesine göre çeşme Receb oğlu Abdullah tarafından Bolulu Durmuş Usta'ya 1927 yılında yaptırıldı. Aynalı Köyü Çeşmesi kaç yıllık? Üzerinde kitabe bulunmadığı için kesin yapım tarihi bilinmiyor. Yöre sakinlerinden alınan bilgilere göre en az 100 yıllık olduğu tahmin ediliyor. Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi nerede? Çeşmenin günümüze ulaşan parçaları Düzce Merkez Terzialiler Mahallesi Çarşı İçi Caddesi çevresinde bulunuyor. Topçuzâde Mehmet Ağa Çeşmesi neden taşındı? İlk olarak Konuralp Meydanı'nda bulunan yapı, yol ve çevre düzenleme çalışmaları nedeniyle farklı dönemlerde birkaç kez taşındı. Düzce'deki bütün tarihî çeşmeler su veriyor mu? Hayır. Akademik araştırmada altı çeşmeden üçünün su verdiği, diğer üçünün ise faal olmadığı belirtildi. Tarihî çeşmelerden su içmek güvenli mi? Suyun içilebilirliği güncel analiz ve resmî kontrolle belirlenebilir. Çeşmenin eski veya doğal kaynaklı olması tek başına güvenli olduğu anlamına gelmez. Çeşmeler neden hayrat olarak yaptırılıyordu? Suya ücretsiz erişim sağlamak ve yaptıran kişinin hayırla anılmasını temin etmek amacıyla çeşmeler hayrat olarak inşa ediliyordu. Çeşme kitabelerinde hangi bilgiler bulunur? Yaptıranın adı, yapım tarihi, ustanın adı, dua ifadeleri ve çeşmenin yapılış amacı kitabelerde yer alabilir. Düzce'de geçmişte daha fazla çeşme var mıydı? Evet. Osmanlı dönemi salnamelerinde Düzce kazasında çok sayıda çeşme bulunduğu ve çeşmelerin düzenli olarak tamir edildiği kaydediliyor. Kaybolan çeşmeler yeniden yapılabilir mi? Yeterli tarihî belge, fotoğraf ve mimari veri bulunması hâlinde rekonstrüksiyon değerlendirilebilir. Ancak özgün yapı ile sonradan yapılan kopya birbirinden açıkça ayrılmalıdır. Tarihî çeşmelerin restorasyonundan kim sorumlu? Mülkiyet, tescil durumu ve bulunduğu alana göre belediyeler, kamu kurumları, vakıflar veya özel mülk sahipleri sorumlu olabilir. Tescilli yapılardaki müdahaleler ilgili koruma kurullarının onayına tabidir. Çeşmeler fotoğraflanabilir mi? Kamusal alanda bulunan yapılar genel olarak fotoğraflanabilir. Ancak özel mülk, cami avlusu veya konut çevresinde insanların mahremiyetine dikkat edilmelidir. Düzce'nin su mirası gelecek kuşaklara aktarılmalı Düzce'de günümüze ulaşan tarihî çeşmeler, büyük anıtsal yapılardan daha mütevazı görünse de kentin sosyal, mimari ve kültürel geçmişi hakkında önemli bilgiler sunuyor. Kitabelerdeki hayır sahipleri, taş işçiliğindeki küçük süslemeler, su tekneleri ve mahalle içerisindeki konumları; çeşmelerin bir dönem gündelik yaşamın merkezinde bulunduğunu gösteriyor. Depremler, şehirleşme, yol çalışmaları ve şebeke suyunun yaygınlaşması nedeniyle geçmişteki çeşmelerin büyük bölümü kayboldu. Günümüze ulaşabilen örneklerin doğru biçimde belgelenmesi, korunması ve ziyaretçilere anlatılması Düzce'nin yerel tarihine katkı sağlayacaktır. Kaynak ve yöntem notu: Bu içerik hazırlanırken Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi'nin 2025 yılı 15. cilt 1. sayısında yayımlanan Erdal Okumuş imzalı “Düzce'de Türk Dönemi Çeşmeleri” araştırması, Düzce Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri ile Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı resmî kültür envanteri kayıtları esas alınmıştır. Çeşmelerin su verme ve fiziksel durumları zaman içerisinde değişebileceğinden saha koşulları güncel olarak farklılık gösterebilir. Son güncelleme: Temmuz 2026.