ABD basını paylaştı: 14 maddelik ABD-İran mutabakat metni

ABD merkezli yayın kuruluşu CNN, ABD ile İran arasındaki gerilimi resmiyete döken 14 maddelik mutabakat zaptını yayınladı. Anlaşma maddeleri arasında Hürmüz Boğazı'nın ticarete açılması ve İran’a yönelik petrol ve finans yaptırımlarının kaldırılması yer alıyor.

Dünyanın beklediği haber geldi.  ABD ile İran kalıcı barış konusunda anlaşmaya vardı.  İmzaların cuma günü atılması beklenirken mutabakat metninin detayları henüz kamuoyu ile paylaşılmadı.  ABD Başkanı Donald Trump, ilk olarak anlaşmanın detaylarını cuma gününden sonra açıklayacağını söylerken daha sonra bu duyuruyu anlaşma öncesi de yapabileceğini ifade etti.  CNN ANLAŞMANIN MADDELERİNİ DUYURDU Anlaşmanın detayları merak edilirken ABD Basınından dikkat çeken bir iddia ortaya atıldı.  CNN'e göre, Amerika Birleşik Devletleri, geçen hafta sonu İran ile varılan mutabakat muhtırasının resmi metnini kamuoyuyla paylaştı. TOPLAM 14 MADDEDEN OLUŞUYOR "İslamabad Mutabakat Muhtırası" adını taşıyan 14 maddelik resmi belge, Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticari geçişlere açılmasını, İran’a yönelik bazı mali kısıtlamaların hafifletilmesini ve önümüzdeki dönemde yapılacak teknik görüşmelerde nükleer programın nasıl ele alınacağına dair yol haritasını içeriyor. Üst düzey bir ABD yetkilisi, bu metnin temel amacının Hürmüz Boğazı'nı derhal sivil trafiğe açmak ve İran'ı nükleer malzemelerini imha etmeye zorlamak olduğunu belirtti. 60 GÜNLÜK BİR MÜZAKERE SÜRECİNİ BAŞLATACAK  Gelecek cuma günü İsviçre'de yüz yüze imzalanması planlanan mutabakat, kalıcı bir nihai anlaşmanın şartlarını müzakere etmek üzere 60 günlük bir süreci başlatacak. Buna göre 14 Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti Arasındaki İslamabad Mutabakat Anlaşması şöyle; BİRBİRLERİNİN İÇ İŞLERİNE KARIŞMAYAYI TAAHHÜT ETTİLER 1 - Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti ve mevcut savaştaki müttefikleri, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sonlandırıldığını ilan etmek amacıyla bu Mutabakat Muhtırası’nı (MOU) imzalamakta; bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, birbirlerine karşı güç kullanmaktan veya güç kullanma tehdidinden kaçınmayı ve Lübnan'ın toprak bütünlüğü ile egemenliğini güvence altına almayı taahhüt etmektedir. Nihai anlaşma, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın kalıcı olarak sonlandırıldığını ve bu paragrafın diğer hükümlerini teyit edecektir. 2 - Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine karışmaktan kaçınmayı taahhüt eder. DENİZ ABLUKASI SONLANDIRILACAK 3 - Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, karşılıklı rıza ile uzatılabilir olmak kaydıyla, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı müzakere etmeyi ve bu anlaşmaya varmayı taahhüt eder. 4 - Bu Mutabakat Muhtırası’nın imzalanmasının hemen ardından Amerika Birleşik Devletleri, deniz ablukasını ve İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik her türlü engelleme veya müdahaleyi kaldırmaya başlayacak ve deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen sonlandıracaktır. Bu süre zarfında gemi trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından savaş öncesindeki trafik hacmine uygun şekilde yeniden tesis edilecektir. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca, nihai anlaşmadan sonraki 30 gün içinde kuvvetlerini İran İslam Cumhuriyeti’nin yakın çevresinden çekmeyi taahhüt eder. İRAN'IN YENİDEN KALKINMASI İÇİN 300 MİLYON DOLAR 5 - Bu Mutabakat Muhtırası’nın imzalanması üzerine İran İslam Cumhuriyeti, Basra Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve tersi yönde ticari gemilerin güvenli ve ücretsiz geçişi için, sadece 60 günle sınırlı olmak üzere, elinden gelen en iyi çabayı göstererek gerekli düzenlemeleri yapacaktır. Ticari gemi trafiği derhal başlayacak olup teknik ve askeri engellerin kaldırılması ile İran İslam Cumhuriyeti tarafından yapılacak mayın temizleme çalışmaları dikkate alınarak 30 gün içinde tamamen oturtulacaktır. İran İslam Cumhuriyeti, Hürmüz Boğazı'ndaki gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini belirlemek amacıyla, yürürlükteki uluslararası hukuk ve Hürmüz Boğazı'na kıyıdaş devletlerin egemenlik hakları doğrultusunda, diğer Basra Körfezi kıyıdaş devletleriyle istişare ederek Umman Sultanlığı ile diyalog yürütecektir. 6 - Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti’nin yeniden imarı ve ekonomik kalkınması için bölgesel ortaklarıyla birlikte en az 300 milyar Amerikan doları tutarında, karşılıklı olarak mutabık kalınan kesin bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulanmasına yönelik mekanizma, 60 gün içinde nihai anlaşmanın bir parçası olarak kesinleştirilecektir. İlgili mali işlemler için gerekli tüm lisanslar, muafiyetler ve izinler Amerika Birleşik Devletleri tarafından verilecektir. İRAN NÜKLEER SİLAH GELİŞTİRMEYECEK 7 - Amerika Birleşik Devletleri; Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu kararları ve ABD'nin tek taraflı tüm birincil ve ikincil yaptırımları dahil olmak üzere İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik her türlü yaptırımı, nihai anlaşmanın bir parçası olarak belirlenecek bir takvim çerçevesinde sonlandırmayı taahhüt eder. İran İslam Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri, yukarıda zikredilen yaptırımların sonlandırılması konusunun kritik önemini kabul etmekte ve karşılıklı mutabakata varmak amacıyla müzakerelerde bu konuları derhal ele alma niyetlerini beyan etmektedir. 8 - İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah tedarik etmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit eder. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, zenginleştirilmiş malzeme stokunun akıbetini, yedinci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı belirlenecek bir mekanizma uyarınca ve UAEA gözetiminde sahada seyreltilmesi (down-blend) asgari yöntemiyle çözmeyi kabul etmiştir. İki taraf ayrıca, nihai anlaşmada üzerinde mutabık kalınacak tatmin edici bir çerçeveye dayanarak, zenginleştirme konusunu ve İran İslam Cumhuriyeti’nin nükleer ihtiyaçlarına ilişkin karşılıklı olarak belirlenen diğer hususları tartışmayı kabul etmiştir. Nihai anlaşma bu paragrafın hükümlerini teyit edecek olup İran İslam Cumhuriyeti yukarıda belirtilen nükleer konuların kritik önemini kabul etmektedir. Taraflar, karşılıklı mutabakata varmak amacıyla müzakerelerde bu konuları derhal ele alma niyetlerini beyan ederler. ABD EK YAPTIRIM UYGULAMAYACAK  9 - Nihai anlaşmaya kadar Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumu (statüko) korumayı kabul eder. İran İslam Cumhuriyeti nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, Amerika Birleşik Devletleri ise yeni bir yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek askeri güç sevk etmeyecektir. 10 - Amerika Birleşik Devletleri, bu Mutabakat Muhtırası’nın imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımlar tamamen sonlandırılana kadar, ABD Hazine Bakanlığı’nın İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigorta, taşımacılık vb. dahil olmak üzere ilgili tüm hizmetler için muafiyetler (waiver) çıkaracağını taahhüt eder. İRAN'IN KISITLANMIŞ FONLARI SERBEST BIRAKILACAK  11 - Amerika Birleşik Devletleri, bu Mutabakat Muhtırası’nın uygulanmaya başlanmasıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti’nin dondurulmuş veya kısıtlanmış fonlarını ve varlıklarını tamamen kullanıma hazır hale getirmeyi taahhüt eder. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, bu fonların serbest bırakılmasına ilişkin prosedürler üzerinde müzakereler sırasında karşılıklı olarak mutabık kalacaktır. Söz konusu fonlar, orijinal hesapta tutuluyor veya transfer ediliyor olsa dahi, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen herhangi bir nihai alıcıya ödeme yapılması için tamamen kullanılabilir hale getirilecektir. Amerika Birleşik Devletleri buna uygun olarak gerekli tüm lisans ve izinleri çıkarmayı taahhüt eder. 12 - Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, bu Mutabakat Muhtırası’nın başarılı bir şekilde uygulanmasını ve gelecekte nihai anlaşmaya uyumu izlemek üzere yürütücü bir mekanizmanın kurulmasını kabul eder. NİHAİ ANLAŞMA İÇİN MÜZAKERELER BAŞLAYACAK 13 - Bu Mutabakat Muhtırası’nın imzalanmasının ardından ve bu muhtıranın 1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflarının uygulanmaya başlanması ile bu önlemlerin kesintisiz sürdürülmesi şartına bağlı olarak; Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, münhasıran diğer paragraflar üzerinde nihai anlaşmaya yönelik müzakereleri başlatacaktır. 14 - Nihai anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararı ile onaylanacaktır.