Düzce'de 108 bin bina var: 1999 öncesinden kaç yapı kaldı?

Düzce, Türkiye'de deprem gerçeğini en ağır yaşayan şehirlerden biri. 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinin ardından kentin yapı stoku büyük ölçüde değişirken, aradan geçen yıllarda on binlerce yeni bina inşa edildi ve kentsel dönüşüm çalışmaları yürütüldü.

Ortaya çıkan rakamlar Düzce'nin son 27 yılda geçirdiği büyük değişimi gösteriyor.

1999 yılında yaklaşık 22 bin binanın bulunduğu Düzce'de bugün yapı stokunun 108 bin binaya ulaştığı açıklanmış durumda. Kentteki yapı stokunun yüzde 80'den fazlasının yenilendiği de resmi açıklamalara yansıdı.

Ancak bu verilerin ardından Düzce açısından önemli bir soru ortaya çıkıyor:

Bugün Düzce'de 1999 depremlerinden önce yapılmış kaç bina bulunuyor?

1999'da Düzce'de yaklaşık 22 bin bina vardı

Dönemin Düzce Valisi Selçuk Aslan'ın 12 Kasım 1999 Düzce Depremi'nin 26. yıl dönümü öncesinde paylaştığı verilere göre, 1999 yılında Düzce'nin yapı stokunda yaklaşık 22 bin bina bulunuyordu.

Bugün ise bu rakam 108 bine ulaşmış durumda.

Başka bir ifadeyle, toplam yapı stoku açısından bakıldığında Düzce'nin bina sayısı 1999'daki seviyesinin yaklaşık beş katına çıktı.

Aslan aynı açıklamasında, 1999 sonrasında daha güvenli binaların inşa edilmesi konusunda oluşan ortak bilinç sayesinde yapı stokunun yüzde 80'den fazlasının yenilendiğini belirtti.

Düzce Hür Haber'in daha önce yayımladığı Düzce 1999 depreminden ders aldı haberinde de yapı stokundaki bu büyük değişim ve 1999 sonrası yürütülen çalışmalar ayrıntılarıyla kamuoyuna aktarılmıştı.

“Yüzde 80 yenilendi” ne anlama geliyor?

Burada önemli bir ayrım bulunuyor.

“Düzce'de 108 bin bina var” ve “yapı stokunun yüzde 80'den fazlası yenilendi” verilerini kullanarak, bugün 1999 öncesinden kalan bina sayısını doğrudan hesaplamak doğru değil.

Çünkü bugünkü 108 bin bina yalnızca 1999'daki yapıların yenilenmesiyle oluşmadı. Aradan geçen 27 yılda Düzce büyüdü, yeni yerleşim alanları oluştu ve çok sayıda yeni yapı inşa edildi.

Dolayısıyla 108 bin binanın yüzde 20'sini hesaplayıp kalan kısmı doğrudan “1999 öncesi bina” olarak tanımlamak yanıltıcı bir sonuca yol açabilir.

Aynı şekilde, yapı stokunun “yenilenmesi” ile bir binanın “1999 sonrasında yapılmış olması” teknik açıdan birebir aynı veri olarak değerlendirilmemeli.

Bu nedenle Düzce Hür Haber, kamuoyuna açıklanmış verilerde yer almayan kesin bir 1999 öncesi bina sayısı üretmek yerine doğrulanabilen rakamları esas alıyor.

1999 depremlerinde binlerce bina ağır hasar aldı veya yıkıldı

Düzce'nin bugünkü yapı stokunu anlayabilmek için 1999 yılında ortaya çıkan tabloya da bakmak gerekiyor.

Dönemin Valisi Selçuk Aslan tarafından açıklanan verilere göre, 1999 depremlerinin sonucunda Düzce'de 6 bin 444 bina ağır hasar aldı veya yıkıldı.

Bu rakam, o dönemde yaklaşık 22 bin binaya sahip olduğu açıklanan Düzce'nin yapı stokunun depremden ne kadar ağır etkilendiğini gösteriyor.

Depremlerin ardından ağır hasarlı yapıların tasfiyesi ve yeni yapıların inşasıyla Düzce'nin fiziksel görünümü de yıllar içerisinde önemli ölçüde değişti.

1999'dan sonra Düzce yeniden büyüdü

Depremler sonrasında başlayan yeniden yapılanma, sonraki yıllarda kentin büyümesiyle devam etti.

1999'da yaklaşık 22 bin olarak açıklanan yapı stokunun bugün 108 bine ulaşması, Düzce'nin fiziksel yapısındaki değişimin büyüklüğünü gösteriyor.

Ancak bu değişim aynı zamanda başka bir soruyu daha önemli hale getiriyor:

1999'dan önce inşa edilmiş ve depremleri atlatarak günümüze ulaşmış yapıların ne kadarı hâlâ kullanımda?

Kamuoyuna açıklanan genel yapı stoku rakamları bu sorunun kesin cevabını tek başına vermiyor.

2022 depremi yapı güvenliğini yeniden gündeme getirdi

Düzce, 23 Kasım 2022'de bir kez daha güçlü bir depremle sarsıldı.

Bu deprem, aradan geçen yıllara rağmen yapı güvenliği ve afetlere hazırlık konularını yeniden Düzce'nin gündemine taşıdı.

1999 sonrasında gerçekleştirilen büyük dönüşümün yanında mevcut yapıların güvenliği, risklerin belirlenmesi ve yapı stokunun geleceği yeniden tartışılmaya başlandı.

Düzce'de 1999 sonrasında yaşanan dönüşümün önemli göstergelerinden biri de ağır hasarlı yapıların ortadan kaldırılması oldu. Selçuk Aslan, 2025 yılında yaptığı açıklamada ağır hasarlı binaların tamamının yıkıldığını belirtmişti.

Ancak ağır hasarlı yapıların ortadan kaldırılmış olması ile 1999 öncesinde inşa edilen bütün yapıların ortadan kalkmış olması aynı anlama gelmiyor.

Bu ayrım, bugün 1999 öncesinden kalan yapıların gerçek sayısının neden ayrıca bilinmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Peki 1999 öncesinden tam olarak kaç bina kaldı?

Bütün verilerin sonunda cevaplanması gereken temel soru bu.

Kamuoyuna açıklanan verilerden şunları biliyoruz:

1999 yılında Düzce'de yaklaşık 22 bin bina vardı.

Bugün yapı stoku yaklaşık 108 bin binaya ulaşmış durumda.

1999 depremlerinde 6 bin 444 bina ağır hasar aldı veya yıkıldı.

Yapı stokunun yüzde 80'den fazlasının yenilendiği açıklandı.

Ancak bu dört veri, bugün ayakta bulunan 1999 öncesi bina sayısını kesin olarak ortaya koymuyor.

Bunun için mevcut yapı stokunun yapım yılına göre sınıflandırıldığı güncel ve il genelini kapsayan bir envantere ihtiyaç bulunuyor.

Dolayısıyla eldeki açıklamalardan hareketle “Düzce'de bugün tam olarak şu kadar 1999 öncesi bina var” şeklinde kesin bir rakam vermek doğru olmaz.

Asıl önemli olan yalnızca binanın yaşı değil

Bir binanın 1999'dan önce yapılmış olması tek başına o yapının güvensiz olduğu anlamına gelmez.

Aynı şekilde yalnızca yeni olması da herhangi bir teknik inceleme yapılmadan yapı güvenliği konusunda kesin hüküm vermeye yeterli değildir.

Binanın taşıyıcı sistemi, zemin özellikleri, kullanılan malzemeler, proje ve uygulama kalitesi, sonradan yapılan müdahaleler ve mevcut yapısal durumu gibi çok sayıda unsur birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle vatandaşların yalnızca yapım yılı üzerinden kendi binaları hakkında “güvenli” veya “riskli” sonucu çıkarması doğru olmaz.

108 bin binanın yüzde 20'si neden alınamaz?

Rakamlar ilk bakışta basit bir matematik hesabını akla getirebilir.

108 bin binanın yüzde 20'si 21 bin 600 ediyor.

Ancak buradan “Düzce'de 21 bin 600 adet 1999 öncesi bina bulunuyor” sonucu çıkarılamaz.

Çünkü yüzde 80'den fazla yenilenme açıklamasının hangi teknik kapsam ve hesaplama yöntemiyle oluşturulduğu bilinmeden, bugünkü toplam yapı stokunun kalan yüzdesini doğrudan 1999 öncesi binaların sayısı olarak kabul etmek doğru olmaz.

Üstelik 1999'daki toplam yapı stokunun yaklaşık 22 bin bina olduğu açıklanırken, bugünkü toplamın 108 bine çıkmasında yalnızca eski yapıların yerine yapılan binalar değil, kentin büyümesiyle ortaya çıkan yeni yapılaşma da etkili oldu.

Bu nedenle matematiksel olarak yapılabilen bir hesap, tek başına şehirdeki eski yapıların gerçek sayısını vermiyor.

Düzce'nin önündeki soru değişti

1999 sonrasında Düzce'nin yapı stokunda çok büyük bir dönüşüm yaşandığı rakamlardan açıkça görülüyor.

Yaklaşık 22 bin binadan 108 bin binaya ulaşan ve yapı stokunun yüzde 80'den fazlasının yenilendiği açıklanan Düzce'de artık tartışılması gereken yalnızca “ne kadar bina yenilendi?” sorusu değil.

Yeni soru şu:

1999 öncesinden günümüze ulaşan kaç bina var, bu yapıların kaçı hâlen kullanılıyor ve mevcut durumları ne?

İlçe, mahalle, yapım yılı ve kullanım durumunu içeren güncel bir envanterin kamuoyuyla paylaşılması, Düzce'nin yapı stokundaki gerçek tablonun çok daha net görülmesini sağlayabilir.

1999 depremlerinin ağır bedelini ödeyen Düzce için geçen 27 yılda yapı stokunun büyük bölümünün yenilenmiş olması önemli bir kazanım.

Ancak geride kalan eski yapıların sayısının ve mevcut durumlarının bilinmesi de en az bu dönüşüm kadar önemli.