20 eski bilgisayardan 22 ayar altın çıkardılar: Sırrı peynir altı suyunda

Elektronik atıkların içerisinde bulunan değerli metalleri geri kazanmak için geliştirilen sıra dışı bir yöntem yeniden gündeme geldi. İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü Zürih'teki araştırmacılar, peynir üretiminin yan ürünü olan peynir altı suyundaki proteinlerden geliştirdikleri özel malzemeyi kullanarak elektronik atıklardan altın geri kazanmayı başardı.

Çalışmanın en dikkat çekici bölümünü ise eski bilgisayar anakartlarıyla gerçekleştirilen deney oluşturdu. Araştırmacılar, 20 eski bilgisayar anakartından elde edilen elektronik bileşenleri işleyerek yaklaşık 450 miligram ağırlığında altın külçesi üretti.

Elde edilen külçenin yaklaşık yüzde 91'inin altından oluştuğu ve saflığının yaklaşık 22 ayara karşılık geldiği açıklandı.

Peynir değil, peynir altı suyu kullanıldı

Yöntemin kamuoyunda dikkat çekmesinin en önemli nedeni kullanılan malzeme oldu.

Ancak araştırmacılar doğrudan peyniri bir süngere dönüştürmedi. Çalışmada peynir üretiminden arta kalan peynir altı suyunda bulunan proteinlerden yararlanıldı.

Bu proteinler özel işlemlerden geçirilerek amyloid nanofibrillere dönüştürüldü. Ardından bu yapılar kullanılarak gözenekli bir aerogel, başka bir ifadeyle sünger benzeri özel bir malzeme üretildi.

Böylece hem gıda endüstrisinin bir yan ürününden yararlanıldı hem de elektronik atıklardaki değerli metallerin geri kazanılması için yeni bir yöntem ortaya konuldu.

Elektronik atıktaki altını yakalıyor

Araştırmacılar elektronik atıkları belirli işlemlerden geçirerek içerisindeki metalleri çözeltiye aktardı.

Peynir altı suyu proteinlerinden geliştirilen sünger benzeri malzeme daha sonra bu çözeltiye yerleştirildi.

Malzeme, çözeltide bulunan altın iyonlarını yüksek oranda tutarken diğer metal iyonlarına kıyasla altına karşı seçicilik gösterdi.

Sünger üzerinde biriken altın iyonları daha sonraki işlemlerle metalik hale getirildi ve eritilerek külçe oluşturuldu.

20 eski bilgisayardan yaklaşık 450 miligram altın

Yöntemin gerçek elektronik atıklarda denenmesi için araştırmacılar 20 eski bilgisayar anakartını kullandı.

Deneyin sonunda yaklaşık 450 miligram ağırlığında bir altın külçesi elde edildi.

Yapılan analizlerde külçenin yaklaşık yüzde 91 oranında altın içerdiği belirlendi. Kalan bölümün ise büyük ölçüde bakırdan oluştuğu bildirildi.

Bu saflık oranı yaklaşık 22 ayarlık altına karşılık geliyor.

Araştırma böylece peynir altı suyu proteinlerinden geliştirilen malzemenin yalnızca kontrollü laboratuvar çözeltilerinde değil, gerçek elektronik atıklardan altın geri kazanımında da kullanılabileceğini gösterdi.

Maliyet hesabı da dikkat çekti

Çalışmanın dikkat çeken bir başka yönü ise araştırmacıların yaptığı ekonomik değerlendirme oldu.

ETH Zürih tarafından araştırmanın duyurulduğu dönemde yapılan açıklamada, yöntemde kullanılan başlangıç malzemelerinin ve tüm süreç için gereken enerjinin toplam maliyetinin geri kazanılan altının değerinden yaklaşık 50 kat daha düşük olduğu belirtildi.

Bu hesap yöntemin ekonomik açıdan potansiyel taşıdığını gösterse de sonuçların laboratuvar ölçeğindeki araştırmaya dayandığı unutulmamalı.

Yöntemin bugün dünya genelinde fabrikalarda yaygın biçimde kullanılan ticari bir altın üretim teknolojisine dönüştüğü anlamına gelmiyor.

İki farklı atığı değerlendirme potansiyeli taşıyor

Araştırmacıların yaklaşımı iki farklı atık türünü aynı süreçte değerlendirmesi açısından da önem taşıyor.

Bir tarafta peynir üretimi sırasında ortaya çıkan peynir altı suyu, diğer tarafta ise giderek büyüyen elektronik atık sorunu bulunuyor.

Peynir altı suyundaki proteinlerden üretilen malzemenin elektronik atıklardaki değerli metalleri geri kazanmak için kullanılması, döngüsel ekonomi açısından dikkat çekici bir yöntem ortaya çıkarıyor.

Araştırmacılar yöntemin diğer endüstriyel atıklardan ve üretim süreçlerinden altın geri kazanımında kullanılma ihtimalini de değerlendirdi.

Araştırma 2024'te yayımlandı

Çalışmayla ilgili önemli bir tarih ayrıntısı da bulunuyor.

Söz konusu araştırma yeni yapılmış bir 2026 çalışması değil. ETH Zürih araştırmacılarının çalışması 2024 yılında bilimsel literatürde yayımlandı ve üniversite tarafından aynı yıl kamuoyuna duyuruldu.

Elektronik atıklardan altın elde edilmesini sağlayan sıra dışı yöntemin yeniden gündeme gelmesiyle çalışma bir kez daha dikkat çekti.

Bu nedenle gelişmeyi “bilim insanları şimdi altın üretmeye başladı” şeklinde değil, daha önce geliştirilen ve yeniden gündeme gelen bir geri kazanım teknolojisi olarak değerlendirmek gerekiyor.